2016_0250_07.jpg
Patrycja Pelc,
Retoryka nadzwyczajności

Wydanie I
Poznań 2016

Format 24x16,5 cm
ISBN 978-83-65483-06-5
ss. 240


Umieszczenie kategorii nadzwyczajności w polu zainteresowań badawczych wymaga uruchomienia filologicznej perspektywy, która ł±czy językow± refleksję z kontekstami kulturowymi i społecznymi. Nadzwyczajność jest kategori± niejako ontologiczn± o charakterze nie tyle uniwersalnym, co jednostkowym. Jednak tak rozumiana – jako wartość autoteliczna – nie będzie przedmiotem rozwa¶ań niniejszej pracy, u podstaw teoretycznych tekstu bowiem le¶y zało¶enie skoncentrowania badań wokół nadzwyczajności, któr± mo¶na uznać za wartość u¶ytkow±, kategorię kreowan± przez nadawców medialnych w celu podniesienia poziomu atrakcyjności, a zatem poczytności pisma. Mimo ujawniania się nadzwyczajności pod rozmaitymi postaciami i w ró¶nych obiegach komunikacyjnych, mimo jej stałej obecności w kulturze, wreszcie mimo powszechności jej występowania w dyskursie medialnym, nadzwyczajność w ujęciu paradygmatu komunikologicznego i medioznawczego wci±¶ pozostaje opisana tylko fragmentarycznie i wstępnie albo bywa przedmiotem intuicyjnego rozumienia. Natomiast w ujęciu paradygmatu retorycznego, lingwistycznego jak dotychczas nie stanowiła przedmiotu badań. Studium retoryczne mo¶e wypełnić zatem puste miejsce w holistycznym ogl±dzie zjawiska medialnego. Głównym celem badawczym pracy jest zdefiniowanie nadzwyczajności, wyznaczenie zakresów tematycznych jej występowania, językowych sposobów realizacji oraz celów jej u¶ycia przez nadawcę, czyli funkcji, jakie spełnia ona w tekście. Badania retoryczne kategorii nadzwyczajności ujawniaj±cej się w prasie opiniotwórczej zdaj± się wa¶kie i ciekawe poznawczo z kilku podstawowych względów. Po pierwsze, mechanizmy projektowania nadzwyczajnych przestrzeni nie zostały wcześniej opisane z perspektywy językoznawczej, a jedynie zauwa¶one przez medioznawców i sklasyfikowane jako ekspozycja – szczególnie częsta – ekscytuj±cych tematów, wi±zana z wyznacznikiem komunikowania masowego. Po drugie, medioznawcza refleksja wskazuje na kategorię nadzwyczajności w kontekście mediów niejakościowych, dlatego istotne jest opisanie wymiarów jej obecności w mediach jakościowych, które zakładaj± de facto intelektualizację, a nie emocjonalizację przekazu. Choć identyfikatory nadzwyczajności s± w znacznej mierze emocjonalne, nie oznacza to jednak, ¶e kategoria nie ujawnia się poprzez zabiegi racjonalizuj±ce, a zatem przy wyznaczaniu obszarów nadzwyczajności równie istotna jest implikacja odpowiedzi na pytanie o potencjalne metody zaciekawienia sprofilowanego odbiorcy prasy elitarnej – czytelnika ponadprzeciętnego czy te¶ czytelnika-inteligenta. Po trzecie, eksploatowanie tematów dramatyczno-sensacyjnych, stanowi±cych wartość prototypow± nadzwyczajności, jest najokazalsze w przekazach telewizyjnych (pozostawiaj±c obszar nowych mediów, podlegaj±cy innym klasyfikacjom i wymagaj±cy osobnego rozpatrzenia), których tworzywem jest głównie obraz, dlatego tym bardziej zastanawiaj±ce jest, jak w konkurencji z graficznymi przedstawieniami radzi sobie język. Po czwarte wreszcie, sprzę¶one z kategori± nadzwyczajności prezentowanie rzeczywistości, która jest zawsze powiększona/pomniejszona b±dź te¶ zintensyfikowana, nigdy nie neutralna, prowadzi do rozwa¶ań nad wpływem mediów na społeczeństwo. Nadmiar treści odsyłaj±cych do hiperrzeczywistości mo¶e powodować zagubienie, bezradność, a w końcu obojętność wobec zjawisk sensu stricto nadzwyczajnych, gdy¶ maj±c na uwadze fakt, ¶e rzeczywistość medialna przestaje być alternatyw± świata realnego – odbiorca obcuje często jedynie z przekazem medialnym – mo¶na przyjmować kreowany przez medium stan rzeczy za całkowicie naturalny.


Nakład wyczerpany